Art + Religion in Russia
gemeentemuseum den Haag		                                                                    use 'F11' to view full screen,   exit        
 Kazimir Malevitsj, Black square, black cross, black circle, 1923  

Kazimir Malevitsj, Zwart vierkant, zwart kruis, zwarte cirkel, 1923  

  
   
This triptych has been exhibited in the Netherlands once before, at the major Malevich retrospective (1878 -1935) held in 1989 at the Stedelijk Museum in Amsterdam. At that time, the dating of the work to the late 1920s was hypothetical. The current theory is that Malevich painted it with the help of a number of students in 1923. The triptych was shown in Venice in 1924 and two years later at the State Russian Museum.
On the rear of the painting, Malevich inscribed not only his name, but also the date 1913, indicating that his discovery of Suprematism dated back at least to that time. In that year, Malevich worked on the sets of the Futuristic opera 'Victory over the Sun', in which man triumphs over the sun and emancipates himself from the world of objects, the illusory world of sensory perception. Behind it is nothing but a black void. The 'Black Square' symbolised the resulting emptiness or plenitude which could no longer be perceived by the senses, but only 'felt'. The chorus in the opera sang: "We are free. The sun is broken…. Long live darkness. […] Our faces are dark, Our light shines within." So the black square was an icon of the invisible reality. In addition, a new and painterly reality had been created. The 'Black Square', the first Suprematist painting, could generate new masses of weightless colour, like the black cross and the black circle. The black cross is composed of the two halves of a square superimposed on each other at right angles. The circle, which seems to move slightly to the right, could likewise have been generated by rotating the square. Malevich showed the three paintings making up the first version of the triptych in isolation at the 'Last Futurist Exhibition 0.10', held at Petrograd in 1915.
In 1927 Malevich declared that "the square of the suprematists and the forms derived from that square can be compared with the symbols of primitive man […]. Suprematism does not create a new world of feelings, but is a new, direct representation of the world of feeling."

Deze triptiek was eerder in Nederland te zien op de grote overzichtstentoonstelling van Malevitsj (1878 -1935) in 1989 in het Stedelijk Museum te Amsterdam. Daarbij werd toen aangetekend dat de datering op het eind van de jaren 1920 hypothetisch was. Inmiddels gaat men er vanuit dat Malevitsj samen met een aantal studenten het drietal in 1923 geschilderd heeft. De triptiek werd in 1924 in Venetië getoond en twee jaar later in het Russisch Staatsmuseum.
Malevitsj schreef behalve zijn naam ook het jaartal 1913 op de achterkant, daarmee aangevend dat hij het suprematisme toen al uitgevonden had. Malevitsj werkte in dat jaar als decorbouwer mee aan de opera 'Overwinning op de zon'. In deze futuristische opera overwint de mens de zon; hij verliest zijn geketend-zijn aan de wereld van de objecten, de werkelijkheid die zintuiglijk waarneembaar en illusoir is. Daarachter was niets, niets dan zwartheid. Het 'Zwarte vierkant' symboliseerde de ontstane leegte of volheid die niet langer waargenomen, alleen maar 'gevoeld' kon worden. Het koor in de opera zong: "Wij zijn vrij. De zon is gebroken…. Leve de duisternis. […] Ons gezicht is donker, Ons licht zit in ons." Zo is het zwarte vierkant een icoon van de onzichtbare werkelijkheid geworden. Bovendien was er een nieuwe werkelijkheid geschapen, namelijk een schilderkunstige werkelijkheid. Immers vanuit het 'Zwart vierkant', het eerste suprematistische schilderij, konden nieuwe gewichtsloze kleurmassa's ontstaan zoals het zwarte kruis en de zwarte cirkel. Het zwarte kruis bestaat uit twee helften van het vierkant, die haaks op elkaar staan. De cirkel die zich enigszins naar rechts lijkt te bewegen, zou eveneens uit het vierkant zijn ontstaan; namelijk door dit te draaien. In hun afzonderlijke vorm toonde Malevitsj de eerste versie van het triptiek voor het eerst op de 'Laatste futuristische tentoonstelling 0.10' in 1915 te Petrograd.
In 1927 verklaart Malevitsj: "Het vierkant van de suprematist en de uit dit vierkant ontstane vormen zijn te vergelijken met primitieve tekens van de oermens […]. Het suprematisme brengt geen nieuwe wereld van gevoelens tot stand, maar is een nieuwe directe weergave van de gevoelswereld."